КЫРГЫЗСТАНДЫН УРБАНИЗАЦИЯЛАНГАН АЙМАКТАРЫНДА ШААРДЫК ЖАШЫЛ ИНФРАТҮЗҮМДҮН ЭКОСИСТЕМАЛЫК КЫЗМАТТАРЫН БААЛОО: ГЕОИНФОРМАЦИЯЛЫК ТАЛДОО
##plugins.pubIds.doi.readerDisplayName##:
https://doi.org/10.56122/..v1i2.681Ключевые слова:
шаардык жашыл инфратүзүм, экосистемалык кызматтар, CICES, NDVI, шаардык жылуулук аралы, урбанизация, КыргызстанАннотация
Макалада Кыргызстандын урбанизацияланган аймактарындагы шаардык жашыл инфратүзүмдүн (ШЖИ, Urban Green Infrastructure - UGI) экосистемалык кызматтарын (ЭК, Ecosystem Services) баалоонун жыйынтыктары берилген. Изилдөөнүн методологиялык негизин MEA [2005] жана CICES v5.1 классификациялары, геоинформациялык тутумдар (ГИС) жана аралыктан зонддоо (Landsat 8/9 OLI, Sentinel-2 MSI) түзөт. NDVI вегетациялык индекси аркылуу 2015-2025-жж. Бишкек шаарынын жашыл катмары 25,4% га кыскаргандыгы аныкталды. Жан башына туура келген жашыл аянт 3,5-6,0 м²/адамды түзүп, ДССУнун нормативинен (50 м²/адам) 8,3-14,2 эсеге аз. Калктын 66% рекреациялык зоналардын 500 м жөө басуу жеткиликтүүлүгүнөн тышкары жашайт. Деградациянын 5 тутумдук детерминанты (F1-F5) аныкталып, алардын фитоценоздук кесепеттери моделдештирилди. Туруктуу шаардык экосистемаларды калыбына келтирүү үчүн 1:5 компенсациялык принцип жана 3 жылдык адаптациялык мониторинг сунушталды.
Библиографические ссылки
Барков А.В. Городские парки и озеленение: роль в экосистемах мегаполисов. М.: Товарищество научных изданий КМК, 2020. 210 с.
Голубева Л.А. Устойчивое развитие городов: экологические и социальные аспекты. СПб.: Изд-во СПбГУ, 2019. 184 с.
Маметова К.К., Калыкова Ж.Б., Исмаилова Ж.А., Шамшиев Б.Н. Ош шаарынын парктарындагы бак-дарактардын экологиялык функцияларын баалоо жана алардын туруктуулугун жогорулатуу боюнча сунуштарды иштеп чыгуу // Известия Ошского технологического университета. 2024. № 3. С. 166-178.
Национальный статистический комитет Кыргызской Республики. Демографический ежегодник Кыргызской Республики: 2019-2023. Бишкек: Улутстатком, 2024. 320 с.
Петрова Н.М. Зеленая инфраструктура в условиях урбанизации: проблемы и перспективы. Екатеринбург: Изд-во Урал. ун-та, 2021. 196 с.
Шамшиев Б.Н., Исмаилова Ж.А., Маметова К.К., Калыкова Ж.Б. Эколого-лесоводственное обоснование применения парковых деревьев для защиты городской среды // Лесное хозяйство: стратегия и перспективы развития: сборник научных статей Всерос. науч.-практ. конф. с междунар. участием (Нижний Новгород, 18 декабря 2024 г.). Нижний Новгород: Нижегородский ГАТУ им. Л.Я. Флорентьева, 2025. С. 423-434.
Шамшиев Б.Н., Исмаилова Ж.А., Абсатаров Р.Р., Калыкова Ж.Б., Мамасадык уулу А. Экологическое озеленение и ландшафтное благоустройство улиц города Ош: вызовы и пути их преодоления // Вестник Ошского государственного университета. Химия. Биология. География. 2025. № 1. С. 45-58.
Шамшиев Б.Н., Маметова К.К., Абсатаров Р.Р. Анализ состояния парковых зон города Ош и определение видового состава деревьев в парках // Профессия бухгалтера – важнейший инструмент эффективного управления сельскохозяйственным производством: сборник трудов XIII Междунар. науч.-практ. конф., посвящ. памяти проф. В.П. Петрова (Казань, 2025). Казань: Казанский ГАУ, 2025. С. 849-857.
ЭК «MoveGreen». Отчет о качестве воздуха и состоянии зеленых зон г. Бишкек за 2023-2024 гг. Бишкек, 2024. 48 с.
Benedict M.A., McMahon E.T. Green Infrastructure: Linking Landscapes and Communities. Washington: Island Press, 2006. 320 p.
Bolund P., Hunhammar S. Ecosystem services in urban areas // Ecological Economics. 1999. Vol. 29, No. 2. P. 293-301. DOI: 10.1016/S0921-8009(99)00013-0
Haines-Young R., Potschin M.B. Common International Classification of Ecosystem Services (CICES) V5.1 and Guidance on the Application of the Revised Structure. Nottingham: Fabis Consulting Ltd., 2018. 53 p.
Millennium Ecosystem Assessment. Ecosystems and Human Well-being: Synthesis. Washington, DC: Island Press, 2005. 155 p.
Nowak D.J., Crane D.E., Stevens J.C. Air pollution removal by urban trees and shrubs in the United States // Urban Forestry & Urban Greening. 2006. Vol. 4, No. 3-4. P. 115-123. DOI: 10.1016/j.ufug.2006.01.007
Опубликован
Как цитировать
Выпуск
Раздел
Лицензия
Copyright (c) 2026 Bulletin of the Osh State Pedagogical University named after A. Myrsabekova

Это произведение доступно по лицензии Creative Commons «Attribution» («Атрибуция») 4.0 Всемирная.
This work is licensed under the Creative Commons Attribution 4.0 International License. To view a copy of this license, visit http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ or send a letter to Creative Commons, PO Box 1866, Mountain View, CA 94042, USA.





