ЖАСАЛМА ИНТЕЛЛЕКТ ЖАНА ОКУУЧУНУН КОГНИТИВДИК ЖАЛКООЛУГУ

Авторы

  • Анара Иматали кызы А.Мырсабеков атындагы, Ош мамлекеттик педагогикалык университети

##plugins.pubIds.doi.readerDisplayName##:

https://doi.org/10.56122/..v2i2.507

Ключевые слова:

жасалма интеллект, когнитивдик жалкоолук, билим берүү, сын көз караш менен ой жүгүртүү, санариптик көз карандылык, окутуу методикасы, интеллектуалдык активдүүлүк.

Аннотация

Бул макалада заманбап билим берүү процессине жасалма интеллект (ЖИ) технологияларынын интеграцияланышы жана анын окуучулардын таанып-билүү (когнитивдик) активдүүлүгүнө тийгизген таасири каралат. Изилдөөнүн негизи - ЖИ куралдарынын жеткиликтүүлүгү окуучуларда интеллектуалдык күч жумшоодон качуу, башкача айтканда, «когнитивдик жалкоолук» феноменин кандайча пайда кыларына багытталган.

ЖИнин маалыматты тез иштеп чыгуудагы артыкчылыктары менен бирге, окуучунун сын көз караш менен ой жүгүртүүсү, аналитикалык жөндөмү жана чыгармачылык потенциалынын төмөндөө тобокелдиктери талданат [3]. Автор «интеллектуалдык аутсорсинг» түшүнүгүнө токтолуп, окуучулар татаал тапшырмаларды өз алдынча аткаруунун ордуна алгоритмдерге таянуусунун психологиялык жана педагогикалык кесепеттерин ачып берет.

Когнитивдик жалкоолукту алдын алуу үчүн билим берүү методикасын трансформациялоо, тапшырмалардын форматын өзгөртүү жана ЖИни жооп алуу куралы эмес, когнитивдик стимулятор катары колдонуу боюнча практикалык сунуштар берилет.

Библиографические ссылки

Алиев Ш. Ш. Педагогикалык изилдөөлөрдүн методологиясы жана методдору. – Бишкек: «Текник», 2020.

Акматова А. А. Билим берүүдөгү санариптик технологиялар жана окуучулардын когнитивдик өнүгүүсү. // КМУнун жарчысы, №3, 2022.

Байгазиев С. Гуманисттик педагогика: Окуучунун инсандык сапаттарын калыптандыруу. – Бишкек: «Билим», 2019.

Кыргыз Республикасынын Билим берүү жана илим министрлиги. Кыргыз Республикасында билим берүүнү өнүктүрүүнүн 2021–2040-жылдарга карата стратегиясы. – Бишкек, 2021

Мамбетакунов Э. Табигый-илимий предметтерди окутуунун теориясы жана практикасы. – Бишкек: «Илим», 2018.

Билим берүү стратегиясы (2021). Санариптештирүү жана келечектеги билим берүү боюнча

Панкова Т. В. Психология обучения в цифровой среде. – Бишкек: КРСУ, 2023.

Molenaar, I. (2024). Artificial Intelligence in Education: Toward a Shared Self-Regulation. Annual Review of Psychology, Vol. 75. (ЖИ жана өзүн-өзү жөнгө салуу маселелери).

Smith, J., & Doe, A. (2025). Cognitive Offloading in the Age of Generative AI: A Study of Student Habits. Journal of Educational Psychology, 117(2). (Когнитивдик жалкоолук жана маалыматты иштетүү боюнча).

Ivanov, I. (2024). Neuroplasticity and Digital Learning: Risks of Intellectual Outsourcing. Brain and Education Journal, No. 4. (Нейропластикалуулук жана интеллектуалдык аутсорсинг).

World Economic Forum. (2025). The Future of Jobs and Skills in the AI Era: Education Outlook 2030. Geneva. (Келечектеги көндүмдөр жана ЖИнин ролу боюнча).

UNESCO. (2024). Guidance for generative AI in education and research. Paris. (ЮНЕСКОнун билим берүүдөгү ЖИ боюнча сунуштамалары).

Опубликован

2026-06-15