АДАМЗАТТЫН КЕЛЕЧЕГИ ТУУРАЛУУ ОЙ АЙТМАТОВДУН ЧЫГАРМАЛАРЫНДА ЖАНА ДҮЙНӨЛҮК КОНТЕКСТТЕ.

Авторы

  • Айжамал Арзыбаева А.Мырсабеков атындагы, Ош мамлекеттик педагогикалык университети

##plugins.pubIds.doi.readerDisplayName##:

https://doi.org/10.56122/..v1i1.513

Ключевые слова:

Чыңгыз Айтматов, адамзаттын келечеги, экологиялык кризис, глобалдык гуманизм. маданий эс тутум, манкурт феномени

Аннотация

Макалада кыргыздын улуу жазуучусу Чыңгыз Айтматовдун чыгармачылыгында адамзаттын келечеги тууралуу көтөрүлгөн терең философиялык жана этикалык ойлор талданат. Автор Айтматовдун негизги чыгармалары — «Ак кеме», «Кылым карытар бир күн», «Плаха» жана «Кассандранын тамгасы» — аркылуу экологиялык кризис, технологиянын өнүгүшү менен адамдык баалуулуктардын карама-каршылыгы, маданий эс тутумдун жоголушу (манкурт феномени) жана глобалдык гуманизм темаларын карайт. Айтматовдун эскертүүчү көркөм ойлору азыркы дүйнөлүк контекст менен салыштырылат: климаттын өзгөрүшү, жасалма интеллекттин коркунучтары, ядролук тобокелдиктер жана маданий иденттүүлүктүн жоголуу маселелери Дүйнөлүк Экономикалык Форумдун Глобалдык Коркунучтар Отчеттору, «Кыямат сааты» жана башка заманбап булактар менен байланыштырылып чагылдырылат. Макала Айтматовдун чыгармаларындагы оптимисттик-эскертүүчү көз карашты баса белгилеп, адамзаттын келечеги жаратылышты, маданиятты жана моралдык принциптерди сактоо менен гана жаркын болушу мүмкүн экендигин жыйынтыктайт. Изилдөө кыргыз адабиятынын глобалдык маанисин көрсөтүп, заманбап коомго ой жүгүртүүгө жана жоопкерчиликтүү аракетке чакырат.

Библиографические ссылки

Айтматов, Ч. (1970). Ак кеме. Фрунзе: Кыргызстан басмасы. (Экологиялык кризис жана адам менен жаратылыштын байланышы тууралуу негизги чыгарма.)

Айтматов, Ч. (1980). Кылым карытар бир күн (роман). Москва: Советский писатель.(Технология, космос жана маданий эс тутумдун жоголушу – манкурт образы.)

Айтматов, Ч. (1986). Плаха (роман). Москва: Молодая гвардия.(Экологиялык талкалоо, адамдын моралдык деградациясы.)

Айтматов, Ч. (1994). Кассандранын тамгасы (роман). Бишкек: Адабият.(Генетика, экология жана адамзаттын келечеги тууралуу фантастикалык-этикалык ойлор.)

Сатаева, Г. С. (2001). Айтматовтаануу Германияда. AKIPress.(https://st-1.akipress.org/… – Айтматовдун гуманизм жана глобалдык ойлору тууралуу.)

Кыргыз адабияты энциклопедиялык окуу куралы (жыл көрсөтүлбөйт). Scribd https://www.scribd.com/… – Айтматовдун илимий-фантастикалык чыгармаларынын анализи.)

“Дени сак планета – дени сак муун” темасы көркөм адабиятта (2025). Research Gatehttps://www.researchgate.net/… – экологиялык кризиске байланыштуу Айтматовдун чыгармалары.)

Айтматов, Ч. Т. И подолжается век (Буранный полустанок) [Кылым карытар бир күн]. — Бишкек: Адабият, 1980.

Айтматов, Ч. Т. Тавро Кассандры [Кассандра тамгасы]. — Бишкек: Кыргызстан, 1996.

Айтматов, Ч. Т. Плаха [Кыямат]. — Москва: Молодая гвардия, 1986.

Акматалиев, А. Чыңгыз Айтматов: Ааламдык каарман, ааламдык жазуучу. — Бишкек: Илим, 2013.

Оруэлл, Дж. 1984. — Москва: АСТ, 2015. (Глобалдык контекстте манкуртчулук жана тарыхты өчүрүү маселеси боюнча салыштыруу үчүн).

Фукуяма, Ф. Наше постчеловеческое будущее: Последствия биотехнологической революции. — Москва: АСТ, 2004. (Технология жана этика бөлүмү үчүн).

Опубликован

2026-06-15