МАТЕМАТИКАЛЫК МОДЕЛДЕР АРКЫЛУУ АДАМЗАТТЫН КЕЛЕЧЕГИН АЛДЫН АЛА БОЖОМОЛДОО МҮМКҮНБҮ?
##plugins.pubIds.doi.readerDisplayName##:
https://doi.org/10.56122/..v2i2.527Ключевые слова:
математикалык модел, божомолдоо, система, анализ, келечек, илимАннотация
Бул макалада математикалык моделдердин жардамы менен адамзаттын келечегин алдын ала божомолдоо мүмкүнчүлүктөрү каралат. Математикалык моделдердин маңызы, түрлөрү жана ар кандай тармактардагы колдонулушу (климат, демография, эпидемиология, экономика) талданат. Ошондой эле моделдердин артыкчылыктары жана чектөөлөрү, анын ичинде адам фактору, маалымат жетишсиздиги жана хаос теориясы каралат. Изилдөөнүн жыйынтыгында математикалык моделдер келечекти толук так айта албаса да, аны илимий негизде түшүндүрүүгө жана багыттоого жардам берери аныкталды. Бул багыттагы изилдөөлөр мындан ары да өнүгүүсү зарыл.
Библиографические ссылки
Stewart, J. Calculus. Cengage Learning, 2015. Формулалар, математикалык анализ, демографиялык өсүш моделдери
Bender, E. An Introduction to Mathematical Modeling. Dover, 2000. Математикалык моделдердин түрлөрү, системалуу анализ
IPCC. Climate Change Reports, 2021. Климаттык моделдердин колдонулушу, глобалдык жылуулук
Kermack, W., McKendrick, A. A Contribution to the Mathematical Theory of Epidemics, 1927. Эпидемиологиялык моделдер (SIR/SEIR)
Lorenz, E. Deterministic Nonperiodic Flow, 1963. Хаос теориясы жана чектөөлөр
Dymnikov, V. P., Filatov, A. N. Mathematics of Climate Modeling. Boston: Birkhäuser, 1997 — фундаменталдык климаттык моделдер боюнча монография, климаттык процесс моделдөө боюнча теориялык жана практикалык маалыматтарды камтыйт.
Hritonenko, N., Yatsenko, Y. Mathematical Modeling in Economics, Ecology and the Environment. New York: Springer, 2014 — экономикалык жана экологиялык моделдерди изилдөө үчүн окуу куралы, математикалык моделдердин колдонулушунун практикалык аспектилерин көрсөтөт.
Singh, H., Srivastava, H. M., Baleanu, D. (eds.). Methods of Mathematical Modeling: Infectious Diseases. Academic Press, 2022 — биологиялык жана эпидемиологиялык моделдер боюнча илимий басылма, ар кандай оорунун математикалык моделдерин талдайт.
Applied Mathematical Modelling (журнал). Elsevier. — колдонмо математикалык моделдөө жаатындагы илимий журнал, инженердик, коомдук жана илимий моделдер боюнча көптөгөн изилдөөлөрдү камтыйт.
Saltelli, A., Di Fiore, M. (eds.). The Politics of Modelling: Numbers Between Science and Policy. Oxford University Press, 2023 — математикалык моделдерди коомдук саясат менен байланыштырган заманбап илимий басылма, моделдердин чечим кабыл алууда саясий жана илимий ролун талдайт.
Forrester, J. W. (1971). World Dynamics. MIT Press.
Опубликован
Как цитировать
Выпуск
Раздел
Лицензия
Copyright (c) 2026 А. Мырсабеков атындагы Ош мамлекеттик педагогикалык университетинин жарчысы

Это произведение доступно по лицензии Creative Commons «Attribution» («Атрибуция») 4.0 Всемирная.
This work is licensed under the Creative Commons Attribution 4.0 International License. To view a copy of this license, visit http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ or send a letter to Creative Commons, PO Box 1866, Mountain View, CA 94042, USA.





