ИНСАНДЫК САПАТТАРДЫ ТУЮНТКАН ЛЕКСИКАЛЫК БИРДИКТЕРДИН МААНИЛИК ТҮЗҮЛҮШҮ (Ч. Айтматовдун "Жамийла" повестинин мисалында)

Авторы

  • Айнура Жороева А.Мырсабеков атындагы, Ош мамлекеттик педагогикалык университети

##plugins.pubIds.doi.readerDisplayName##:

https://doi.org/10.56122/..v1i1.543

Ключевые слова:

инсандык сапаттар, лексема, антропоцентризм, лингвокультурология, көз караштар, синонимдик катар, антонимдик байланыш, фразеологизм, кыргыз тили

Аннотация

Бул макалада тил илиминдеги инсандык сапаттарды туюнткан лексикалык бирдиктер лингвистикалык жана антропоцентристтик багыттардын кесилишинде изилденген. Изилдөөнүн негизги максаты — кыргыз тилиндеги адамдын мүнөзүн билдирген лексемалардын семантикалык, прагматикалык жана лингвокогнитивдик табиятын ачып берүү. Изилдөө ишинде Ч. Айтматовдун «Жамийла» повестиндеги каармандардын образдары мисалга алынып, инсандык сапаттардын синонимдик катарлары, антонимдик карама-каршылыктары жана фразеологиялык бирдиктердин колдонулуш өзгөчөлүктөрү талданган.

Автор орус жана кыргыз тил илиминдеги илимий мектептердин көз караштарына таянуу менен, лексемалардын улуттук менталитет жана дүйнө тааным менен тыгыз байланышын далилдейт. Макалада инсандык сапаттарды билдирген сөздөрдүн этикалык-моралдык, интеллектуалдык жана эмоционалдык топторго жиктелиши берилип, алардын көркөм тексттеги эстетикалык жана аксиологиялык функциялары айкындалган. Жыйынтыгында, инсандык сапаттарды билдирген лексика жөн гана маалымат берүүчү курал эмес, каармандардын психологиялык эволюциясын жана улуттук кодду чагылдырган негизги механизм экени негизделген

Библиографические ссылки

Айтматов Ч. Т. Жамийла. Чыгармаларынын 10 томдук толук жыйнагы (Биринчи том). – Б.: “Улуу тоолор”, 2018. – 120 б.

Апресян Ю. Д. Избранные труды, Том II. Интегральное описание языка и системная лексикография. – М.: Школа "Языки русской культуры", 1995. – 472 с.

Кыргыз тилинин түшүндүрмө сөздүгү. – Бишкек: КР УИАнын Тил жана адабият институту, 2010.

Мукамбаев Ж. Кыргыз тилинин диалектологиялык сөздүгү. – Бишкек, 2009.

Осмонова Ж. Кыргыз тилинин фразеологизмдеринин семантикалык структурасы. – Бишкек: Илим, 2001. – 180 б.

Сейдакматов К. Кыргыз тилинин кыскача этимологиялык сөздүгү. – Фрунзе: Илим, 1988.

Телия В. Н. Русская фразеология. Семантический, прагматический и лингвокультурологический аспекты. – М.: Школа "Языки русской культуры", 1996. – 288 с.

Опубликован

2026-06-01

Как цитировать

Жороева, А. (2026). ИНСАНДЫК САПАТТАРДЫ ТУЮНТКАН ЛЕКСИКАЛЫК БИРДИКТЕРДИН МААНИЛИК ТҮЗҮЛҮШҮ (Ч. Айтматовдун "Жамийла" повестинин мисалында). Вестник Ошского государственного педагогического университета имени А.Мырсабекова, 1(1.2), 40–47. https://doi.org/10.56122/.v1i1.543