САНАРИПТИК МАҢКУРТЧУЛУК: ЧЫҢГЫЗ АЙТМАТОВДУН «КЫЛЫМ КАРЫТАР БИР КҮН» РОМАНЫНДАГЫ ЖОЛАМАНДЫН ЗАМАНБАП ТРАНСФОРМАЦИЯСЫ
##plugins.pubIds.doi.readerDisplayName##:
https://doi.org/10.56122/..v2i2.602Ключевые слова:
санариптик манкуртчулук, Жоламан, жасалма интеллект, медиасабаттуулук , маалымат, трансформацияАннотация
Элдик уламыштарда, чыгарманын тулку бою эриш-аркак сиңип, ар кандай идеяларды жараткан Чыңгыз Айтматовдун «Кылым карытар бир күн» романы —адамзаттын руханий тагдырын таң калаарлык масштабда кучагына алган залкар туунду. Чыгармада элдик уламыштар менен бүгүнкү күндүн реализми, атүгүл келечектин фантастикасы өз ара ширелип, адамдын акыл-эси жана эркиндиги тууралуу терең философиялык идеяларды жаратат. Орус сынчысы В. Лакшин белгилегендей, мында «төрт түрдүү мезгил менен төрт түрдүү адам тагдыры» чагылдырылып, Жан Альбертини айткандай, жыйырманчы кылымдын адабиятындагы ой түбүнө жеткис шедевр жаралган. Айтматов бул чыгармасы аркылуу адамды өз тамырынан, тарыхынан жана эс-тутумунан ажыраткан «манкуртчулук» коркунучун дүйнөлүк деңгээлдеги трагедия катары көрсөткөн.[1,423-б]
Бүгүнкү XXI кылымдын санариптик доорунда бул классикалык концепция жаңыча өң-түскө ээ болуп, актуалдуулугун дагы да арттырууда. Макалада Айтматовдун манкуртчулук тууралуу эскертүүсү заманбап технологиялык трансформациянын контекстинде талданат. Виртуалдык мейкиндиктеги маалыматтык агымдардын таасири астында адамдын өзүн-өзү жоготуусу, тарыхый аң-сезимдин өчүшү жана технологиялык көз карандылыктын натыйжасында калыптанган «санариптик манкуртчулук» феномени изилдөөгө алынат.[2,115-б] Ошентип, жазуучунун өткөн кылымда айткан коңгуроосу бүгүнкү санариптик коомдун алдында турган руханий чакырыктар менен түздөн-түз байланыштырылып, манкуртчулуктун заманбап көрүнүштөрүнө илимий жана философиялык баа берилет.
Библиографические ссылки
Айтматов Ч. Кылым карытар бир күн (3 томдон турган чыгармалар жыйнагы) – Фрунзе: Кыргызстан, 1983. – 423 б.
Лакшин, В. Я. Пять лет с Чингизом Айтматовым: Литературно-критические статьи / В. Я. Лакшин. – Москва: Советский писатель, 1989. – 320 с. (Макалада айтылган «төрт түрдүү мезгил» тууралуу пикир үчүн).
Albertini, J. L'univers d'Aïtmatov: Essai littéraire / J. Albertini. – Paris: Temps Actuels, 1982. (Жан Альбертининин чыгармага берген баасы үчүн).
Кастельс, М. Информационная эпоха: экономика, общество и культура / М. Кастельс; пер. с англ. под ред. О. И. Шкаратана. – Москва: ГУ ВШЭ, 2000. – 608 с. (Санариптик трансформация жана маалыматтык коом феноменин илимий негиздөө үчүн).
Акаев, А. Санариптик манкуртчулук жана улуттук идентуулук / А. Акаев // Илимий кабарлар. – 2023. – №2. – 15-22-бб. (Заманбап терминологияны бекемдөө үчүн).
Постман, Н. Технополия: Сдача культуры технологии / Н. Постман. – Нью-Йорк: Кнопф, 1992. (Технологиялык көз карандылык жана маданий эрозия маселелери боюнча).
Медиасабаттуулук жана санариптик гигиена: Окуу-усулдук курал / Түзгөндөр: С. Токтогулов жана б. – Бишкек: Билим, 2021. – 112 б. (Сунушталган стратегияларды илимий негиздөө үчүн).
Опубликован
Как цитировать
Выпуск
Раздел
Лицензия
Copyright (c) 2026 А. Мырсабеков атындагы Ош мамлекеттик педагогикалык университетинин жарчысы

Это произведение доступно по лицензии Creative Commons «Attribution» («Атрибуция») 4.0 Всемирная.
This work is licensed under the Creative Commons Attribution 4.0 International License. To view a copy of this license, visit http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ or send a letter to Creative Commons, PO Box 1866, Mountain View, CA 94042, USA.





